Trong 02 ngày (ngày 07, 08/8/2026), Khối thi đua các Tổ bộ môn Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương tổ chức đoàn khảo sát, học tập kinh nghiệm thực tế, tìm hiểu văn hóa dân tộc Mường, Thái tại 02 xã: Thung Nai và Mai Hạ, tỉnh Phú Thọ. Chuyến đi không chỉ mang đến những trải nghiệm trực tiếp, sinh động về đời sống, văn hóa các dân tộc mà còn góp phần tăng cường tinh thần đoàn kết, giao lưu, học hỏi giữa cán bộ, giáo viên, người lao động; tạo thêm nguồn tư liệu thực tiễn phục vụ hoạt động chuyên môn và giáo dục học sinh trong Nhà trường.
Học tập từ thực tiễn – hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc
Hoạt động khảo sát được Khối thi đua các Tổ bộ môn xác định là một hoạt động chuyên môn gắn với thực tiễn. Mục tiêu của chuyến đi là giúp cán bộ, giáo viên có cơ hội trực tiếp tìm hiểu không gian văn hóa, đời sống, nghệ thuật truyền thống, ẩm thực, kiến trúc, tri thức dân gian của đồng bào Mường và Thái; đồng thời thu thập hình ảnh, video, câu chuyện, hiện vật và những tư liệu có giá trị để tích hợp vào bài giảng, hoạt động trải nghiệm và giáo dục văn hóa dân tộc trong Nhà trường.
Tại không gian văn hóa Mường, các thành viên trong đoàn được tìm hiểu về kiến trúc nhà sàn, công cụ sản xuất, trang phục, lịch Mường, đời sống tâm linh và những nét đặc trưng trong sinh hoạt cộng đồng của người Mường. Những điều vốn được biết đến qua sách vở, hình ảnh hay các tư liệu giáo khoa nay trở nên gần gũi, cụ thể và sống động hơn qua trải nghiệm thực tế.
Đến không gian văn hóa Thái, đoàn tiếp tục tìm hiểu mô hình sinh hoạt cộng đồng, kiến trúc nhà sàn, trang phục, thổ cẩm, nghệ thuật ẩm thực và các hình thức sinh hoạt văn nghệ truyền thống. Đặc biệt, chương trình giao lưu với những điệu múa Khăn Piêu, múa Xòe, nhảy Sạp… đã tạo nên không khí gần gũi, vui tươi và giàu bản sắc.
Không chỉ quan sát và tìm hiểu, các thành viên trong đoàn còn chủ động ghi chép, chụp ảnh, quay video, trao đổi và thu thập tư liệu. Chính cách tiếp cận “học bằng trải nghiệm – hiểu bằng quan sát – ghi nhớ bằng cảm xúc” đã giúp mỗi cán bộ, giáo viên có thêm những góc nhìn chân thực về văn hóa các dân tộc thiểu số.
Đoàn kết để cùng học hỏi và cùng phát triển
Một trong những dấu ấn đẹp của chuyến đi là tinh thần đoàn kết, cởi mở và trách nhiệm của các thành viên trong Khối thi đua. Từ những cán bộ, giáo viên thuộc nhiều tổ bộ môn khác nhau, mỗi người một chuyên môn, một góc nhìn, đoàn đã cùng nhau tạo thành một tập thể thống nhất trong hành trình học tập và trải nghiệm. Những giờ phút cùng di chuyển, cùng khảo sát, cùng thưởng thức ẩm thực, cùng tham gia các hoạt động văn hóa và giao lưu đã tạo thêm sự gắn bó giữa đồng nghiệp.
Nếu ở trường học, mỗi tổ bộ môn đảm nhận một lĩnh vực chuyên môn riêng thì trong chuyến đi, văn hóa dân tộc trở thành điểm gặp gỡ chung, giúp các tổ bộ môn tìm thấy những mối liên hệ mới giữa chuyên môn của mình với thực tiễn đời sống. Tinh thần đó cũng phù hợp với mục tiêu của chương trình khi yêu cầu hoạt động khảo sát phải gắn với nhiệm vụ chuyên môn và sau chuyến đi, mỗi tổ bộ môn đều có sản phẩm ứng dụng cụ thể.
Từ trải nghiệm thực tế đến những bài học trong lớp học
Điểm đặc biệt của chuyến khảo sát không dừng lại ở một hoạt động tham quan, giao lưu hay nghỉ dưỡng. Giá trị quan trọng hơn được đặt ở khả năng chuyển hóa những trải nghiệm thực tế thành sản phẩm giáo dục. Từ những hình ảnh về nhà sàn, trang phục, thổ cẩm, nghệ thuật dân gian; từ những câu chuyện về ẩm thực, cây thuốc, rau rừng; từ tri thức dân gian trong lao động và đời sống; đến những vấn đề về lịch sử, địa lý, thủy điện, môi trường và phát triển du lịch cộng đồng…, mỗi nội dung đều có thể trở thành chất liệu phong phú cho hoạt động dạy học liên môn.
Đối với Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương, giáo dục văn hóa dân tộc có ý nghĩa đặc biệt. Học sinh của Nhà trường đến từ nhiều vùng miền, mang theo những nền văn hóa, phong tục, ngôn ngữ và truyền thống phong phú của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Bởi vậy, việc giáo viên hiểu văn hóa để dạy học sinh, hiểu học sinh để giáo dục hiệu quả hơn là một yêu cầu có ý nghĩa thiết thực.
Một bài học về văn hóa sẽ có sức thuyết phục hơn khi người giáo viên từng được tận mắt nhìn thấy ngôi nhà sàn, từng nghe một làn điệu dân ca, từng tham gia vòng Xòe, từng tìm hiểu cách chế biến một món ăn truyền thống hay trò chuyện với những người đang trực tiếp gìn giữ văn hóa cộng đồng.
Kế hoạch của Khối thi đua cũng xác định rõ việc thu thập tư liệu thực tế nhằm phục vụ tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc, bài giảng chuyên môn và tổ chức các hoạt động văn hóa học đường; đồng thời hướng tới việc tái hiện những giá trị văn hóa đã tìm hiểu trong các hoạt động của Nhà trường. Đó cũng chính là một cách thiết thực để thực hiện nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số thông qua giáo dục: không chỉ nói cho học sinh biết về văn hóa, mà tạo cơ hội để các em được nhìn thấy, được nghe, được trải nghiệm, được thực hành và tự hào về những giá trị văn hóa của cộng đồng mình.
Mỗi tổ bộ môn – một sản phẩm, một cách lan tỏa văn hóa
Chuyến đi kết thúc nhưng hành trình học tập vẫn tiếp tục. Theo kế hoạch, từ hoạt động thực tiễn này, các tổ bộ môn sẽ triển khai xây dựng sản phẩm trên cơ sở tư liệu khảo sát; nghiên cứu tái hiện những nội dung văn hóa đã tìm hiểu. Mỗi tổ bộ môn được định hướng xây dựng ít nhất một sản phẩm chuyên môn hoặc sản phẩm tái hiện văn hóa có tính ứng dụng trong giảng dạy, hoạt động trải nghiệm hoặc các chương trình văn hóa của Nhà trường.
Từ đó, những giá trị văn hóa Mường – Thái được kỳ vọng sẽ tiếp tục được lan tỏa bằng nhiều hình thức: gian hàng trải nghiệm ẩm thực; mô hình nhà sàn; infographic; tiết mục văn nghệ; hoạt động ngoại khóa; bài học tích hợp; bài tập thực tế; sản phẩm số; video…
Mỗi sản phẩm sẽ là một cách kể câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của từng môn học, nhưng cùng hướng tới một mục tiêu chung: đưa văn hóa dân tộc đến gần hơn với học sinh và góp phần hình thành tình yêu, niềm tự hào, ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Một chuyến đi – nhiều giá trị
Hai ngày trải nghiệm đã để lại nhiều kỷ niệm đẹp trong mỗi thành viên của đoàn. Đó là những khoảnh khắc cùng nhau khám phá, cùng nhau học hỏi, cùng nhau lưu giữ những hình ảnh đẹp; là những tiếng cười trong hoạt động tập thể; là sự thân thiện, sẻ chia và gắn bó giữa đồng nghiệp.
Quan trọng hơn, chuyến đi đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với hoạt động thi đua của các tổ bộ môn: thi đua không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là cùng nhau học tập, sáng tạo và tạo ra những giá trị thiết thực phục vụ người học. Từ những nếp nhà sàn, điệu Xòe, tiếng Khèn, khăn Piêu, món ăn truyền thống, những câu chuyện dân gian đến những tri thức về thiên nhiên, lao động và cộng đồng…, mỗi trải nghiệm đều có thể trở thành một bài học. Và từ những người thầy, người cô trực tiếp trải nghiệm hôm nay, những giá trị ấy sẽ tiếp tục được trao truyền đến học sinh ngày mai.
Chuyến khảo sát văn hóa Mường – Thái của Khối thi đua các Tổ bộ môn vì thế không chỉ là một hành trình đi tìm hiểu văn hóa, mà còn là hành trình đi tìm thêm những chất liệu để làm giàu bài giảng, làm sâu sắc công tác giáo dục và nuôi dưỡng trong học sinh tình yêu đối với quê hương, cộng đồng và bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam.
Thực hiện: Dương Minh Nhuận
(Tổ trưởng Tổ bộ môn Toán – Tin)